Staraj się najpierw zrozumieć, potem być zrozumianym – ta zasada jest kluczem do dobrego porozumiewania się z innymi, bo najgłębszą potrzebą ludzkiego serca jest potrzeba bycia zrozumianym. Jednak, żeby kogoś zrozumieć, trzeba najpierw go wysłuchać, a tymczasem większość ludzi nie wie, jak słuchać.
Formy porozumiewania się między ludźmi to: mówienie, czytanie, pisanie i słuchanie. W szkole ćwiczymy tylko trzy pierwsze, a więc nie uczymy się słuchać…
Czego unikać, czyli przeszkody w słuchaniu
W rzeczywistości nie słuchamy drugiej osoby, gdy:
- jesteśmy zajęci własnymi myślami
- słuchamy wybiórczo – tylko tych treści, które nas interesują
- słuchamy tylko słów, nie zważając na tzw. mowę ciała, to znaczy ton i barwę głosu, przerwy w wypowiedzi, mimikę, gestykulację i inne sygnały pozasłowne (pozawerbalne)
- słuchamy przez własny pryzmat; oznacza to, że słuchając „oglądamy” wszystko z własnego punktu widzenia, zamiast wczuć się w sytuację drugiej osoby
- w czasie słuchania osądzamy w myślach osobę i to, co ona mówi
- szybko udzielamy tzw. dobrych rad, które płyną z naszego doświadczenia, a niekoniecznie są odpowiednie dla drugiej osoby
Kiedy słuchamy tylko słów, nie jesteśmy w stanie zrozumieć tego, co nasz rozmówca chce nam przekazać. Badacze procesów ludzkiej komunikacji już dawno zauważyli, że ważniejszy od przekazu słownego (werbalnego) jest przekaz pozasłowny (pozawerbalny): tylko około 7% komunikatu dociera do nas przez wypowiadane słowa, 40% zawiera się w tonie głosu i sposobie mówienia, a aż 53% dociera do nas poprzez sygnały, płynące z ciała mówiącego! Te procenty mogą nieco się różnić, bo inaczej wypadają w różnych badaniach, jednak ogólne wnioski są zawsze takie same: nie ma podstaw, by wątpić o wadze i znaczeniu komunikatów pozawerbalnych. Jeśli zdarzy się tak, że stoją one w sprzeczności – jako prawdziwy i wiodący odbierany jest zawsze komunikat bezsłowny. Np. postanowiłeś niespodziewanie odwiedzić znajomego; ten otwiera ci drzwi i zaprasza do wejścia, jednocześnie z napięciem (mimika!) spogląda na zegarek. Chociaż znajomy mówił ci co innego, ty wiesz, że teraz nie ma czasu dla ciebie.
Co pomaga w słuchaniu
W aktywnym słuchaniu pomogą:
- koncentracja uwagi na osobie rozmówcy
- wykorzystanie możliwości własnego ciała – kontakt wzrokowy, zwrócenie się i lekkie pochylenie w stronę drugiej osoby
- używanie od czasu do czasu zwrotów, zachęcających rozmówcę do kontynuowania
- otwartość na doświadczenie i inny punkt widzenia drugiego człowieka
- współodczuwanie, empatia, czyli wczucie się w emocje, przeżywane przez mówiącego
- parafrazowanie, czyli powtarzanie własnymi słowami sensu usłyszanej wypowiedzi
- zadawanie pytań, gdy nie jesteśmy pewni, czy dobrze rozumiemy przekaz mówiącego
- powściągliwe wyrażanie własnego zdania, zanim nie upewnimy się, że dokładnie zrozumieliśmy treść komunikatu i intencję nadawcy wypowiedzi.
Pamiętajmy, że przed wszelkimi technikami pierwszeństwo ma nasze nastawienie – pragnienie zrozumienia drugiego człowieka. Jeśli tak jest, to automatycznie, nie myśląc o tym specjalnie, będziemy zachowywać się tak, by stworzyć jak najlepsze warunki do słuchania drugiej osoby.
Na koniec wiersz napisany przez pewnego nastolatka.
Gdy proszę, byś mnie wysłuchał,
A ty dajesz mi wskazówki
Nie robisz tego, o co prosiłem
Gdy proszę, byś mnie wysłuchał,
A ty zaczynasz mi wszystko tłumaczyć,
Nie wiesz nawet jak bardzo
Ranisz moje uczucia
Gdy proszę, byś mnie wysłuchał,
A ty czujesz, że musisz coś zrobić
By rozwiązać mój problem
Czuję, że mnie zawiodłeś.
Słuchaj! Wszystko czego chcę
To byś mnie wysłuchał.
Nic nie mów, nic nie rób –
Po prostu słuchaj.
